DROGA IMPERIUM CZ 10 – KONSTYTUCJA MEIJI I ZGROMADZENIE CESARSKIE CZYLI POCZĄTKI PARLAMENTARYZMU W NIPPONIE

Witajcie, moi drodzy. W tej części opowiem Wam o sytuacji wewnętrznej Japonii po reformach, o których już opowiadałem.

PIERWSZE RUCHY LIBERALNE W NIPPONIE
Najważniejsi politycy Meiji, nazywani też oligarchami, nie chcieli dzielić się swoją władzą i dopuścić, by, że tak to ujmę cesarstwo stało się demokratyczne. Społeczeństwo miało być posłuszne wobec cesarza, a tak naprawdę wobec rządu, który sprawował władzę w jego imieniu. O reformie oświaty wspominałem już w części poświęconej reformom. Nowy system edukacji był też wykorzystywany do tego, by kolejne pokolenia Japończyków były posłuszne cesarzowi i rządowi. Ta sytuacja nie przeszkadzała jednak, by w Nipponie zaczęły powstawać ruchy polityczne, które domagały się powiększenia uprawnień społeczeństwa oraz wzmacniania cesarstwa na arenie politycznej, by Japonia była silnym partnerem dla pozostałych mocarstw.
Ruchy te stworzyły większą całość – Ruch na rzecz swobód i praw obywatelskich powstał w latach 70 xix wieku. Natomiast dopiero w kolejnej dekadzie ugrupowanie zaczęło zyskiwać na znaczeniu. Bardzo ważną częścią tej grupy była Publiczna Partia Patriotyczna, powstała w 1874 roku.
Założycielem partii oraz przywódcą był Taisuke Itagaki. Powiem teraz o nim kilka słów. Taisuke urodził się 21 maja 1837 roku. Wywodził się z jednej z samurajskich rodzin. Studiował między innymi w Edo. Po ukończeniu nauki został doradcą Daimyó prowincji Tosa. Taisuke sprzeciwiał się porozumieniu pomiędzy siogunem a cesarzem, którego chciała prowincja Tosa. Doprowadziło to do tego, że poparł zwolenników władzy cesarskiej.
Mamy 1869 rok. Itagaki zostaje członkiem rady państwa. Pracował też nad kilkoma reformami, o których opowiadałem. Spotkał go też krótkotrwały zaszczyt kierowaniem prac rządu jako zastępca Iwakury, gdy ten nie był obecny w Nipponie.
Mamy 1873 rok. Taisuke sprzeciwia się polityce rządu wobec Korei. Na znak protestu opuszcza go. Zaledwie rok później wspólnie z paroma osobami tworzy Powszechną Partię Patriotów. W tym miejscu zatrzymam się na moment, by zacytować słowa Taisuke ze spotkania założycielskiego partii.

“My, trzydzieści milionów Japończyków, jesteśmy w równym stopniu obdarzeni pewnymi niezbywalnymi prawami, wśród których można wymienić: prawo do radości i ochrony życia oraz wolności, prawo do nabywania i posiadania majątku, prawo do godziwych zarobków oraz dążenia do szczęścia. Natura obdarzyła tymi prawami wszystkich ludzi, dlatego nie mogą być one odebrane przez żadną władzę ludzką”

Ta wypowiedź oznaczała, że Taisuke nie popiera już rządu. Poskutkowała ona też poparciem politycznym, które Itagaki otrzymał od części niezadowolonych ze zmian samurajów. Poparli go również chłopi, którzy byli niezadowoleni z powodu cen produktów i niskich zysków. Wspólnie ze swoimi zwolennikami zaczął organizować szereg organizacji. Ideologicznie starały się one połączyć dwie odległe idee, czyli zasady samurajskie i ideały zachodniego liberalizmu. Ruch stworzony przez Taisuke żądał, by władze stworzyły zgromadzenie narodowe oraz konstytucję.

Mamy 1878 rok. Ruch stworzony przez Taisuke stał się częścią ruchu na rzecz wolności i praw człowieka. Rząd Meiji sprzeciwiał się temu ruchowi. Zaledwie trzy lata później Taisuke oraz Morikazu Numa zakładają partię liberalną. To właśnie to ugrupowanie przez trzy kolejne lata organizowało w Nipponie i dowodziło protestami politycznymi.
Niestety w tym okresie w ugrupowaniu doszło do podziału. Wyższe stanowiska zajmowali w partii osoby z rodów samurajskich. Natomiast członkowie pochodzili z niższych warstw. Członkowie partii uważali, że Taisuke jest wspierany i finansowany przez rząd, a więc obawiali się, że przywódca może działać na rzecz władz. Takie obawy były podsycane przez opinię publiczną. Wyszło na jaw, że tak nie jest i Taisuke finansowo jest wspierany przez spółkę Mitssui. Mimo to obawy i podejrzenia pozostały. Skutkiem tego nastąpił podział partii na różne mniejsze ugrupowania.
Mamy rok 1884, i tu warto wspomnieć o dwóch zdarzeniach. Po pierwsze rząd zaproponował Taisukiemu tytuł hrabiego. Przywódca liberalistów go przyjął, ale pod warunkiem, że zaszczyt nie przejdzie na jego dzieci. Natomiast drugie zajście miało miejsce 20 października. Tego dnia ugrupowanie Taisukiego przestało istnieć.
Muszę się na moment cofnąć w czasie, bo skupiłem się na najważniejszym ugrupowaniu ruchu liberalnego, ale chciałem zaznaczyć, że powstawały też inne liberalne ugrupowania. W 1882 roku powstała Konstytucyjna Partia Reform. Ideologicznie była prawie taka sama, jak ugrupowanie Taisukiego. Założycielem i przywódcą partii był Shigenobu Ókuma. Wcześniej był ministrem finansów. Jednak został wydalony z rządu za niezgadzanie się z polityką władz. Dążył on do tego, by rząd Meiji wprowadził zmiany oparte na konstytucji i parlamencie Wielkiej Brytanii.

UCHWALENIE KONSTYTUCJI MEIJI
Wszystkie ruchy liberalne spowodowały, że po każdym spotkaniu politycznym były zamieszki. Skutkowało to tym, że sytuację wewnętrzną Nipponu ogarniał coraz większy chaos.
Rząd rozpoczął prace nad stworzeniem konstytucji. Trzeba zaznaczyć tu jedną rzecz. Działalność ruchów politycznych zaszkodziła im samym i ich dążeniom, ponieważ rządzący doszli do wniosku, że nie mogą dać społeczeństwu zbyt wiele swobód w tej konstytucji. Rząd ustanowił też cenzurę, by ograniczyć działalność partii liberalnych.
Mamy początek lat 80 XIX wieku. Rząd Meiji powołał tajną radę, w skład której wchodzili jego najważniejsi przedstawiciele. Tajna rada miała przygotować konstytucję. Przewodniczącym rady został Hirobumi Itó. Wspólnie z radą Hirobumi zapoznał się najpierw z konstytucjami państw zachodnich. Następnie ściągnął do Nipponu doradców. Wśród nich bardzo dużą rolę odegrał niemiecki profesor Hermann Roessler. W trakcie prac politycy postanowili, że konstytucja Kraju Wschodzącego Słońca będzie wzorowana na konstytucji Prus. Rządzący postanowili też, że japońska konstytucja nie będzie demokratyczna.
Mamy okres 1886 – 1887 rok. Stworzono dwie, że tak to nazwę, próbne wersje konstytucji. Informacji o nich nie podano do opinii publicznej.
Mamy 1888 rok. Stworzono oficjalną wersję dokumentu, który został przekazany na dwór cesarski.

KONSTYTUCJA – WŁADZA CESARZA
Mamy 11 lutego 1889 roku. Cesarz na uroczystości wręczył konstytucję premierowi. W preambule konstytucji Cesarstwa Wielkiej Japonii potwierdzono, że władza cesarza i linia cesarska wywodzi się od Amaterasu. Podaje Wam cytat.

“Prawo suwerenności w państwie odziedziczyliśmy po naszych przodkach i przekażemy je naszym następcom. Ani my, ani nasi następcy nie będziemy w przyszłości wykonywać swej władzy inaczej niż w zgodności z zapisami niniejszej konstytucji oraz przepisami prawa”

Omówię teraz pokrótce jakie prawa na mocy konstytucji otrzymywał władca. Po pierwsze, jak wynika z cytatu, który Wam przytoczyłem, dokument potwierdzał, że władcą Japonii zawsze będzie cesarz. Osoba cesarza była nietykalna, a on był głową Nipponu. Konstytucja dawała cesarzowi również władzę prawodawczą, ale wyłącznie jeśli parlament wyrazi zgodę. Władca miał prawo do zwoływania parlamentu, otwierania i zawieszania posiedzenia oraz powoływania i rozwiązywania tzw. izby niższej parlamentu. Cesarz na mocy konstytucji mógł wydawać dekrety, ale parlament musiał je rozpatrzyć.
Na mocy konstytucji cesarz był naczelnym wodzem armii w trakcie pokoju. Mógł też wypowiadać wojnę innym państwom, zawierać pokój i inne traktaty. Trzeba w tym momencie powiedzieć coś bardzo ważnego. Na mocy konstytucji wojskowy sztab generalny odpowiadał wyłącznie przed osobą cesarza, a nie instytucją cesarską.
Władca otrzymał też prawo do nadawania odznaczeń, tytułów szlacheckich itd… Cesarz miał też prawo ułaskawiania skazańców i ogłaszania amnestii.
Oprócz konstytucji zapisy związane z cesarzem znajdowały się również w ustawie o dworze cesarskim.
Ponadto poszczególni ministrowie również odpowiadali wyłącznie przed cesarzem. Myśląc logicznie założyć by można, że władca otrzymał dużą władzę. Pomyślmy przez chwilę, jak było w praktyce ? W rzeczywistości nie było aż tak prosto. Po pierwsze pamiętacie, co powiedziałem przed chwilą o dekretach? Musiał je zatwierdzić parlament, a więc to już jest ograniczenie. Ponadto rozkazy cesarza musiały posiadać zatwierdzenie odpowiednich ministrów. Działaniami wojennymi dowodził wyłącznie sztab i generałowie.
Tak więc konstytucja dała Nipponowi słabiutki parlament oraz władzę wykonawczą, która koncentrowała się w teorii wokół osoby cesarza.
Natomiast działania w rzeczywistości wyglądały następująco. Minister tworzył ustawę lub rozporządzenie, a następnie wręczał władcy do podpisania. Skutkiem takiej praktyki politycznej było to, że na politykę Nipponu wpływ mieli przedstawiciele różnych grup interesów. Tak więc z pewnością nie wpłynęło to dobrze na cesarstwo. Należały do nich osoby powiązane z dawnymi samurajskimi rodami, wojskowi, jak i przedstawiciele biznesu. Później dochodziło do takich absurdów jak rozwiązywanie parlamentu, gdy ten czemuś za bardzo się przeciwstawiał.
Zastanawiacie się pewnie, kim tak naprawdę był cesarz w takiej sytuacji? Odpowiedź jest przykra i krótka. Władca był wyłącznie symbolem i autorytetem dla zwyczajnych Japończyków, zmuszającym ich, by byli posłuszni rządowi.
Przejdziemy teraz jeszcze na chwilę do innych kwestii. Konstytucja nie dawała społeczeństwu zbyt wielu swobód, gdyż, tak jak powiedziałem przed chwilą, zwykli Japończycy mieli być posłuszni rządowi.

KONSTYTUCJA – USTANOWIENIE ZGROMADZENIA CESARSKIEGO
W konstytucji istniał zapis mówiący o powołaniu zgromadzenia cesarskiego – czyli parlamentu. Instytucja miała składać się z dwóch części.
Pierwsza to izba reprezentantów. W jej skład wchodziło 300 członków. Wybierali ich Japończycy z przewidzianym tzw. cenzusem majątkowym, który uprawniał do udziału w wyborach. W praktyce 1% społeczeństwa uprawniony był z początku do udziału w wyborach, a po jakimś czasie 2% japończyków.
Druga izba to tzw izba parów. Tu mogły znaleźć się wyłącznie przedstawiciele szlachty i arystokracji oraz członkowie rodu cesarskiego i nieliczni przedstawiciele najbogatszych rodzin Nipponu. Takie rodziny płaciły wielkie podatki.
Zgromadzenie cesarskie miało moc ustawodawczą, ale zajmowało się też zatwierdzaniem budżetu na dany rok, przedstawionego przez radę ministrów. Ponadto izba parów była narzędziem rządu przeciw ruchom liberalnym, gdyż stopowała ona różne inicjatywy grup liberalnych.

IZBA REPREZENTANTÓW – POPARCIE DLA RZĄDU I WROGOŚĆ WOBEC NIEGO
Po ogłoszeniu konstytucji ruchy liberalne zaczęły krytykować rząd za to, że jego najważniejsi członkowie mają tak olbrzymią władzę, a społeczeństwo nie ma prawie żadnych swobód. Zaczęto też domagać się by rząd pozwolił większej części społeczeństwa by mogła ona brać udział w wyborach. W końcu doprowadziło to do tego, że cenzus majątkowy został jak już wspomniałem zmieniony i w wyborach mogło brać udział 2 % społeczeństwa.
Tak czy inaczej, mamy lipiec 1890 roku. To właśnie wtedy odbyły się pierwsze wybory do izby reprezentantów w Nipponie. W tych pierwszych wyborach kandydatami byli głównie mieszczanie, mali przedsiębiorcy oraz prawnicy i dziennikarze tworzący w Kraju Wschodzącego Słońca tzw klasę średnią. Kandydaci Ci zajmowali też kierownicze stanowiska w partii liberalnej i dopiero co powstałej Partii Postępu.
Partie te uzyskały w wyborach 171 mandatów, czyli miały większość. Natomiast kandydaci wystawieni przez polityków rządzących uzyskali zaledwie 79 mandatów. Ta porażka oligarchów Meiji doprowadziła do tego, że w kolejnych wyborach dochodziło do przekupstw i przemocy skierowanej wobec działaczy liberalnych.
W tym kontekście musimy wspomnieć o drugich wyborach w Nipponie z roku 1892. Przed lokalami wyborczymi doszło wtedy do zamieszek, w wyniku których zginęło 25 osób, a rannych było 1000 osób. Mimo takich trudności w tych oraz późniejszych wyborach partia liberalna nadal miała większość w izbie reprezentantów. Natomiast jeśli chodzi o funkcjonowanie obu izb zgromadzenia cesarskiego, to takimi głównymi kwestiami były budżet państwa, powiększenie liczebności armii, rozbudowa i dalsze unowocześnianie infrastruktury, między innymi portów.
Pamiętamy, że był to okres gdy imperium było tworzone zarówno przez reformy wewnętrzne, jak i podboje, o których już wspominałem. Państwo potrzebowało na to funduszy, więc zajmowano się też uchwalaniem nowych i wyższych podatków oraz podwyższaniem budżetu cesarstwa.
Pomiędzy dwiema liberalnymi partiami a przedstawicielami oligarchii dochodziło do sporów. Przyczynami tarć było między innymi to, że liberalne ugrupowania dążyły do blokowania ciągłego zwiększania budżetu oraz podatków.
Natomiast mimo tych licznych sporów politycy izby reprezentantów, niezależnie, czy byli to przedstawiciele partii liberalnych, czy popierani przez oligarchię, wspólnie popierali wojny prowadzone przez państwo.
Kolejnym problemem, który trzeba było rozwiązać, były tzw. świadczenia socjalne. Debatowano nad nim bardzo długo, rozwiązano dopiero w 1911 roku. W tej kwestii również państwo oparło się o rozwiązania z zachodu. Oligarchowie Meiji w tej kwestii byli zgodni z przedstawicielami izby reprezentantów. Natomiast takie pomysły bardzo przeszkadzały tzw. magnatom przemysłowym. No, ale mimo przeszkód w końcu, w 1911 roku, ograniczono kobietom i dzieciom godziny pracy i innych udogodnień dla pracowników.
Pragnę podać jeszcze jeden przykład zgodności politycznej pomiędzy izbą reprezentantów a izbą parów i oligarchami Meiji. Tą kwestią był podatek. Chciano stworzyć tzw. podatek biznesowy. Mieli go płacić przedsiębiorcy, a wysokość daniny, jaką by płacili, miała zależeć od liczby zatrudnianych osób. Im więcej zatrudnionych, tym większy podatek biznesowy.
Temu sprzeciwiali się przedsiębiorcy, ale też politycy, którzy sami byli biznesmenami lub w jakiś sposób z nimi powiązani. Mimo tego podatek biznesowy wprowadzono w 1896 roku. Tak jak już wspomniałem, było to możliwe dzięki politycznemu porozumieniu. Dlaczego oligarchom Meiji taki podatek był na rękę ? Ponieważ obawiali się oni tych największych przedsiębiorców oraz ich wpływów, jakie mieli.
Pozostajemy nadal w 1896 roku. premier Masayoshi Matsukata chciał zyskać poparcie partii postępu, by mieć politycznego sojusznika w izbie reprezentantów. Zaproponował więc stanowisko ministra spraw zagranicznych jej założycielowi oraz przewodniczącemu, Shigenobu Ókumie. Niestety do porozumienia politycznego nie doszło. Natomiast niezgoda polityczna pogłębiła się jeszcze bardziej, a premier nie potrafił temu zaradzić. Doprowadziło to do tego, że w 1898 roku w Nipponie było aż czterech premierów. I tu niespodzianka, bo jednym z nich był nawet Ókuma.
Kryzys polityczny trwał nadal. Mamy 1900 rok. Premierem zostaje Hirobumi Itó. W przeszłości pełnił tę funkcję aż czterokrotnie. Cieszył się dużym szacunkiem i poparciem. Szanowali go nawet jego rywale. Powołał on nową partię Konstytucyjne Stowarzyszenie Przyjaciół Polityki. Miała ona być, że tak to nazwę, wspólnym miejscem zarówno dla przedstawicieli partii liberalnych, jak i polityków mocno powiązanych z tzw. oligarchami Meiji.
Do partii tej przeniosła się część polityków partii liberalnej, chcąc w ten sposób zyskać większy wpływ na politykę państwa. Konstytucyjne Stowarzyszenie Przyjaciół Polityki wkrótce zaczęło zyskiwać większość w izbie reprezentantów. Najbardziej jednak partia zyskała w 1904 roku, gdy jej przewodniczącym został Takashi Hara, który nie był arystokratą. Cieszył się dzięki temu bardzo dużą popularnością. Hara zdołał też porozumieć się z rządem. Skutkiem tego było to, że obie izby zgromadzenia cesarskiego zaczęły współpracować z rządem. Natomiast niektórzy ludzie powiązani z Harą znaleźli się w różnych ministerstwach. Sam Hara został w 1906 roku ministrem spraw wewnętrznych.

Moi drodzy, to już wszystko w tej części. Mam nadzieję, że Wam się podobało. Trzymajcie się.

Add a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *